Кажуць, што з узростам вывучэньне моваў выдатна трэнуе нэўронныя сувязі. Гучыць аптымістычна, пакуль не паспрабуеш сьцягнуць гэтымі самымі марнеючымі ніткамі ангельскі герундый ці сыстэму часоў, што распаўзаюцца проста на вачах.
Мае стасункі з мовамі заўжды будаваліся паводле нейкага дзіўнага, амаль квантавага графіку. Узяць, да прыкладу, беларускую мову. У школе я яе ніколі не вывучаў — так склалася, што жылі мы тады ў іншай краіне. Але я меў прыродны чыт-код: бабуліна вёска.
Маці распавядала: варта было закінуць мяне, двухгадовага жэўжыка, у гэты вясковы санатор на нейкія тры летнія месяцы, як я цалкам асыміляваўся і вяртаўся дамоў сфармаваным філёзафам-аграрыем. Увечары, калі маці стомленая вярталася з працы, двухгадовы я мог падысьці, цяжка і глыбокадумна ўздыхнуць ды выдаць:
— Мама, каб ты ведала, як цяжка хлеб зарабляць.
Ці, пабачыўшы яе за вязаньнем ды цыраваньнем, сувора дапытваўся:
— Ты што робіш, лапіш?
Я ня ведаў ні правілаў, ні альфабэту, але мова прашылася недзе на ўзроўні BIOS, надоўга асеўшы ў самай глыбокай падкорцы. Я тады яшчэ не падазраваў, што вось гэтае самае дзіцячае «лапіш» (ставіш латы) стане галоўным сымбалем майго лінгвістычнага жыцьця.
Потым, празь гады, здарылася італьянская. Мне было пад сорак, я працаваў з італьянцамі і вырашыў падысьці да справы сур'ёзна: пайшоў на курсы ў ін'яз. Piano piano, крок за крокам, і ўжо праз колькі месяцаў я цалкам прыстойна зь імі камунікаваў, абмяркоўваючы справы.
Але вось што дзіўна: варта было мне праз пару гадоў з гэтымі самымі італьянцамі ўшчэнт пабіцца гаршкамі, як мова проста… самаліквідавалася. У адзін цудоўны дзень я раптам зразумеў, што не разумею па-італьянску анічагусенькі. Файлы былі выдаленыя разам з кантактамі. Мазгі проста замерзьлі, а італьянская ператварылася ў бесцялесны прывід, што блукае па закутках памяці.
Што ўжо казаць пра «цяпер», калі за плячыма пражыта дзьве траціны стагодзьдзя! Выяўляецца, сорак гадоў — гэта была так, лёгкая шэрань. У шэсьцьдзясят шэсьць гадоў тэмпэратура засваеньня новай інфармацыі ўпэўнена імкнецца не проста да абсалютнага нуля паводле Кельвіна, а кудысьці яшчэ глыбей. Атамы спыняюцца, ангельскія артыклі заміраюць у бязважкасьці, а словы адскокваюць ад зьвілін, як гарох ад бэтоннай сьцяны.
Таму мая цяперашняя спроба вывучыць ангельскую і заадно рэанімаваць тую самую глыбінную мову — гэта, вядома ж, чысьцюткая манілаўшчына. Той самы крышталёвы масток праз сажалку, на якім купцы п'юць гарбату і абмяркоўваюць пэрспэктывы.
Але калі прыгледзецца, там, на сажалцы, адбываецца нешта дзіўнае. З каламутнай ледзяной вады гэтай самай сажалкі павольна вылазіць мой уласны лінгвістычны прывід. Ён мерзьне на ветры абсалютнага нуля, дастае аднекуль маток яскравых чырвоных нітак і пачынае ўпарта цыраваць — лапіць — разяўленыя дзіркі ў сваёй прывіднай апратцы.
Дзірка на месцы ангельскага пэрфэкту. Прагал на месцы забытых беларускіх слоўцаў. Яскравая чырвоная нітка сувора і крыва сьцягвае краі пустэчы, спрабуючы зьвязаць неспалучальнае. Безнадзейна? Абсалютна. Прывід не абзавядзецца плоцьцю, як ні старайся.
Ці кіну я спрабаваць? Нізашто.
Проста з узростам неўзаметку зьмянілася сама парадыгма. Калі раней я вывучаў мову, каб ведаць, дык цяпер я раблю гэта проста каб вучыць. У маім асабістым Дао галоўнае — не Мэта, а сам Шлях. Хай сабе гэты шлях часам нагадвае капаньне «ад плота і да абеду» ці цыраваньне прывіднага балахона чырвонымі ніткамі, затое ён мой, і ён трымае мяне ў тонусе.
І хто ведае, можа, калі-небудзь я ўсё ж такі пабудую свой уяўны крышталёвы масток, выцягну гэтага ўпартага прывіда з іголкай з вады і акуратна прагладжу яго цёплым прасам. Ну а потым пагляджу на фатон, што пралятае міма, і скажу яму зь бездакорным пранонсам: «Каб ты ведаў, які гэта цяжкі хлеб — ангельскую вучыць!»