Дзіўная справа: мой калькулятар здох, як муха на керасінцы. Не змог пераламаць праз сябе ідыёму «ад плоту да абеду». Сказаў, што я, маўляў, дурань, і жарты ў мяне дурацкія. Маўляў, гэта бессэнсавіца, ідыяматычны выраз азначае «як-небудзь, без мэты, абы толькі час забіць». І пераклаў літаральна, з годнасцю ідыёта: «From fence to lunch». Бо, бачце, захаваў абсурднасць. Ні сэнсу, ні канца, ні плоту таго, ні абеду.
А між тым мой прапаршчык у арміі, маючы дзве пядзі ў ілбе (а то і тры — залежна ад таго, як павярнуць каску), выдатна справіўся з гэтай задачай. Ён сказаў, кінуўшы недакурак у бок траншэі: «Канаву капаць будзеце ад плоту і да абеду!»
Задоўга да Эйнштэйна ён зразумеў... не, не «задоўга», вядома. Так будзе дакладней: цалкам незалежна ад Эйнштэйна ён прыйшоў да канцэпцыі этерналізму (гэта значыць блочнага сусвету). У яго мадэлі... у іх мадэлі — прапаршчыка і Эйнштэйна — прастора-час гэта адзіны, застыглы чатырохмерны маноліт. Мінулае, сучаснае і будучае існуюць у ім адначасова і раўнапраўна. Усе падзеі, якія калі-небудзь адбываліся ці адбудуцца, проста «знаходзяцца» ў пэўных каардынатах гэтага блоку.
Як казаў Эйнштэйн, як казаў Заратустра, як казаў прапаршчык: «Для вас, арлы-экскаватаршчыкі, розніца паміж мінулым, сучасным і будучым — не больш як упартая ілюзія. Маноліт!» Потым ён падымаў указальны палец да неба, нібіта спрабуючы вызначыць, адкуль дзьме чортава ветрышча, і шматзначна казаў з прыдыханнем: «І ў гэтым маноліце вы сёння капаеце траншэю, заўтра яе закопваеце, пасьлязаўтра зноў капаеце. Не "будзеце капаць", а "капаеце". Бо яна, канава, ужо выкапана. Проста вы яшчэ не дайшлі да таго месца, дзе яна скончана».
Вось такая вось адноснасць.
А цяпер уявіце: сядзяць увечары на канапе два фатоны, п'юць каву і глядзяць нейкі навукова-папулярны фільм. У нейкі момант трывожны голас дыктара кажа: «І вось, чым бліжэй мы набліжаемся да хуткасці святла…»
Фатоны — на поўным расслабоне: «Ну, гэта там, дзесьці далёка-далёка, чорныя дзіркі, квазары, да нас гэта наогул не датычыцца, праўда?»
Але тэорыя адноснасці на тое і адноснасць! Хрясь! — у гэты момант міма іх праносіцеся вы (ну ці мы з рыдлёўкамі на плячы). Прычым з той самай прэславатай хуткасцю святла. Вы пралятаеце так хутка, што фатоны нават разгледзець вас як след не паспелі — проста нейкая размазаная пляма ў хатняй футболцы з надпісам «Я капаю ад плоту да абеду».
Яны ўздрыгваюць, выціраюць сурвэткай расплёсканы кава, круцяць пальцамі каля скроні і кажуць адзін аднаму:
— Божа, добра, што да нас усё гэтая фізіка не датычыцца, і нам не трэба насіцца з хуткасцю святла, як гэтым псіхам з рыдлёўкамі...
Дык вось, калі ў наступны раз вам на працы ці ў жыцці паставяць задачу — капаць «ад плоту да абеду» — не засмучайцеся. Проста памятайце: вы знаходзіцеся ў складанай кропцы прасторава-часовага кантынууму. Для кагосьці вы яшчэ не пачыналі капаць, затое для кагосьці вы ўжо скончылі! Ну а плот — гэта толькі ілюзія ў воку фатона, які п'е каву і баіцца хуткасці святла больш, чым прапаршчык — вашай дэмабілізацыі.
Капайце. І не спыняйцеся. Бо вы ўжо выкапалі.