§ 6. Драматычны ротар
На кухні заўсёды панаваў культ чорнага дзёгцю. Дзед не прызнаваў гэтых сучасных кавамашынаў — бяздушных плястыкавых скрыняў, якія выплёўваюць эрзац-бадзёрасьць па націсканьні кнопкі. Ягоная турка, пачарнелая ад часу і полымя, выглядала як вэктарная сопла імпульснага рухавіка старога клінгонскага крэйсэра, па памылцы забытага ў віктарыянскую эпоху. Кава ў ёй атрымлівалася густой, як смала, і горкай, як праўда, якую ніхто ня хоча чуць.
Дзед штурхануў конаўку да Данькі.
— Пій, — сказаў ён. — Гэта зазямляе. Калі рэчаіснасьць пачынае «пузырыцца», трэба заліць унутар нешта цяжкае...
Тут ён асекся і паглядзеў на дзесяцігадовую фізіяномію ўнука, на конаўку, у якой плюхалася чыстая эсэнцыя экзістэнцыйнага крызісу, і хутка забраў яе назад.
— Хаця не, гэта ня табе. Ранавата табе яшчэ зазямляцца такім чынам.
Ён дастаў з халадзільніка бутэльку малака і з грукатам паставіў перад унукам:
— Пій вось гэта. Тры з паловай адсоткі тлустасьці. Малако — яно таксама зазямляе, толькі па-свойму, мякка. Калі сьвет вакол ідзе трэшчынамі, тлушч у страўніку — гэта твой асабісты баляст.
Сам ён прыгубіў пякучую вадкасьць, зморшчыўся ад звыклай горычы і палез на самы верх кухоннай шафы. Там, сярод слоікаў з цьвікамі і старых газэт, жыла Газьніца.
Старая керасінавая лямпа пахла мінулым стагодзьдзем і гарам — пахам, які ў нашым стэрыльным сьвеце здаецца амаль забароненым, як кантрабанда. Ён асьцярожна працёр шкло анучай, праверыў кнот і чыркнуў запалкай. Полымя дрыгнула, выцягнулася і адбілася ў ягоных зрэнках няроўным жоўтым сьвятлом.
— Бачыш? — дзед кіўнуў на вакно, дзе за шклом сталёвыя левіяфаны працягвалі сваю марудную рытуальную скоку на асфальце. — Гэта не рамонт, Ё-Йо. Гэта зьнітоўка. Склейка.
Даньку рамонт дарогі не хваляваў. Ягоную ўвагу захапіў птах, які выпісваў вар’яцкія кульбіты высока ў небе, проста над чорным разрывам у аблоках. Дзед падышоў да падаконьня, і Газьніца ў ягонай руцэ адкінула на сьцяну доўгія, паламаныя цені.
— Сьвет — гэта не маналіт, унучку. Гэта слаістае цеста. Часам слаі ссоўваюцца, і ўзьнікае тэрмік — узыходны паток, які прабівае дзірку з аднаго «цяпер» у іншае. Бачыш птушку?
— Даўно гляджу, — адазваўся Данька, не адрываючы вачэй ад неба.
— Гэта Каўк, — дзед зачаравана назіраў, як птушку на вышыні трохсот мэтраў пачало зацягваць убок. Не ўгору, не ўніз, а менавіта ў бок, у саму тканіну пустэчы. — Ён занадта высока забраўся. Тэрмік скончыўся, і цяпер ротар цягне яго туды, дзе неба колеру сьпелай сьлівы, а наш Менск падобны да кучы іржавага дзіцячага канструктара.
Дзед адчуў, як Данька здрыгануўся. Па ягоным хрыбце прабег халадок, які ня меў дачыненьня да скразьняку.
— Зь ім усё будзе нармальна?
— Ня ведаю, — дзед паціснуў плячыма. — Але заўтра я зхаджу ў тваю школу. Разьбяромся з тваімі «бацькоўскімі сходамі».
— Дзядулю, там жа напісана: «Паважаныя бацькі»!
— Не хвалюйся, усё будзе выдатна, я гэтую публіку ведаю! Твая вучылка... — ён іранічна хмыкнуў. — Ты думаеш, яна проста злая? Не, Ё-Йо. Хутчэй за ўсё яна звычайная каскаля. Дробны паскудны дух, пустая абалонка — як хіхітун. Сапраўдную Аляксандру Піліпаўну, магчыма, выдзьмула ў адзін з такіх тэрмікаў яшчэ ў мінулым месяцы. А гэтая... яна проста транслюе шум. Як вось гэтая лыжка.
Дзед падняў з падлогі ўпалую чайную лыжку і кінуў яе ў ракавіну.
— Рэч ёсьць, а сэнсу ў ёй больш няма. Спадзяюся, твая Піліпаўна хаця б не Македонская.
Данька глядзеў на агеньчык лямпы. Здаецца, ягоныя словы, якія ён раней лічыў старэчым маразмам, нарэшце пачалі класьціся ў пазы ягонага ўласнага страху.
— Дзядулю, — ён памарудзіў. — Мне здаецца, я ведаю, чаму ты пастаянна называеш мяне Ё-Йо. Гэта праз цацку на нітачцы? Ціпа я таксама кручуся?
Дзед павольна павярнуўся. Сьвятло Газьніцы зьнізу ўгору ператварыла ягонае аблічча ў маску антычнага героя — суровую і, напэўна, крыху палохаючую.
— Amal uhadaŭ, moj lubaznalny ŭnučku. Tolki heta nie cacka. I nie nitačka. Heta rezanans. Pahladzi na svajo imia ŭ łacincy: jo-jo. Bačyš hetyja dźvie kropki? Ciapier jany nie tulacca na adnoj litary, jak u «Ё». Jany razyšlisia. Adna kropka nad pieršaj j, druhaja — nad druhoj. Heta dźvie vyspy śviatła ŭ roznych suśvietach. А sama litara j? Heta ž ihołka, albo rybacki kručok. Heta toje, što prašyvaje rečaisnaść naskrož. Jo-Jo — heta huk, jaki izdaje sama rečaisnaść, kali namahajecca ŭtrymać bałans pamiž «być» i «kazacca»...
Ты — маятнік... Пакуль ты «Ё-Йо», ты не даеш гэтым кропкам схлопнуцца. Тваё імя — гэта код доступу. У галяктыцы Гёкчэрэндэ гэта крык птушкі, якая папярэджвае пра буру. Гэта твой спосаб не ператварыцца ў хіхітуна. Пакуль ты адгукаешся на гэтае імя, ты прывязаны да «Дому». Да сапраўднага.
Дзед убачыў, як у ягоных вачах на імгненьне ўспыхнулі два малюсенькія сонцы.
— Дапівай малако. Нам пара туды, у пару ад асфальту. Паглядзім, якую літару яны спрабуюць закатаць у дарогу гэтым разам. Магчыма, тую самую «Ё», якую я згубіў у дзяцінстве.
Яны выйшлі ў калідор. Паветра там было цяжкім, як кулісы ў пагарэлым тэатры. Каля самага ліфта рэчаіснасьць дала першую сур’ёзную трэшчыну. Дзьверы суседняй кватэры вылецелі з грукатам, і на іх выскачыла жанчына.
Данька спалохана схаваўся за дзедаву сьпіну. Суседка здавалася бясконца старой, хоць ёй ледзь было за трыццаць — лютасьць збаразьніла яе твар зморшчынамі, як ярамі. У яе пустых вачах адбівалася полымя дзедавай лямпы, але адбівалася няправільна — матава, як у мазуце.
— У майго дзіцяці пасьляабедзенны сон! — завішчала яна. — А ваш пэрфаратар... гэты пракляты пэрфаратар не дае яму заснуць! Вы што, вырашылі замураваць усё жывое?!
Яе пальцы падоўжыліся, ператварыўшыся ў касьцяныя сьпіцы. Данька задрог.
— Дзеду... які пэрфаратар? У нас жа ціха было...
— Да цьфу на яе, — кінуў дзед, не запавольваючы кроку.
Ліфт лязнуў створкамі. Дзед ступіў унутар за Данькам і выставіў далонь, перагароджваючы шлях гэтай фурыі.
— Табе нельга. Тут занадта шумна.
— Што?! — яе твар пайшоў шэрымі плямамі.
— Чуеш? — ён прыжмурыўся, гледзячы ёй проста ў пульсуючыя зрэнкі. — Гэта не пэрфаратар, дзіцятка. Гэта ротары. Зямля паварочваецца на іржавай восі, і калі ты зараз увойдзеш у гэты ліфт, цябе проста размотае па сьценках шахты. Ідзі, баюкай сваё «дзіця». Калі яно, вядома, яшчэ не ператварылася ў чагунны прас.
Дзьверы сышліся. Апошняе, што ўбачыў Данька праз вузкую шчыліну — як твар суседкі пачаў «плыць», ператвараючыся ў плоскую белую маску з чорным правалам замест рота. Яна крычала, але гук паглынула турбіна ліфта.
— Дзядулю... ты сказаў «дзіцятка». Яна ж старая...
— Маладая яна яшчэ, Ё-Йо. Проста «склейка» заўсёды пачынаецца з твару. Для цябе яна старая, бо ты бачыш груз яе пустаты. А для мяне яна — недапечаны пірог. Звычайная каскаля. Яна прымае шум рэчаіснасьці, што крышыцца, за гук рамонту.
Дзед паглядзеў на ўнука.
— Запомні: калі сьвет пачынае падсоўваць табе такіх пэрсанажаў — значыць, мы ўжо не на асфальце. Мы ў каляіне.
Ліфт ськляк, і замест звыклага званка яны пачулі далёкі, тужлівы крык птушкі.
§ 7. Пасла клікалі?
Шчыра кажучы, дзеду зусім не карцела цягнуцца ў школу. Ён уявіў сабе пах хлёркі ды перасмажаных катлетаў з сталоўкі, жахлівыя натапы дзяцей на перапынках, якія хаатычна і зусім бяз гальмоў скачуць па нагах, аглушальныя крыкі... ды каб іх — школьнікаў! Гэты вэрхал можна параўнаць хіба што з воем пажарнай трывогі. А пэдагогі... ох, пра іх ён ледзь не забыўся! Кабэты зь вялізнымі начосамі на галовах, якія мы ў школе называлі «вошывы вулей» і якія літаральна бачылі цябе наскрозь. Ён баяўся гэтай эпічнай сустрэчы, таму нацягнуў на твар маску сур’ёзнага навукоўца і, уздыхаючы, але спадзеючыся на перамогу, выправіўся на перамовы.
Дзед паправіў акуляры, пастукаў у дзьверы настаўніцкай і, не чакаючы адказу, увайшоў з такім выглядам, нібыта ён — як мінімум міністар міжгаляктычных стасункаў. Аляксандра Піліпаўна сядзела над стосам сшыткаў, і ейны твар не абяцаў нічога добрага.
— Добры дзень, Аляксандра Піліпаўна. Я наконт Данькі. Бацькі, на жаль, тэрмінова выправіліся ў камандзіроўку ў сэктар Татуін, таму застаўся я — ягоны паўнамоцны прадстаўнік.
Настаўніца павольна зьняла акуляры.
— Гэта вы... той самы дзядуля? — яна зь цяжкасьцю падбірала словы. — Вы чыталі, што ён напісаў? Клінгонцы? Кракадзілы-дывэрсанты? І нейкая «Чакушка»?
Дзед цяжка ўздыхнуў і сеў насупраць, склаўшы рукі ў замку.
— Аляксандра Піліпаўна, я разумею вашу заклапочанасьць. Але давайце па парадку. Што вас бянтэжыць больш за ўсё? Праблема Зоркі Сьмерці?
— Мяне бянтэжыць тое, што дзіця жыве ў сьвеце галюцынацыяў! — усклікнула яна.
— Ну чаму ж? — спакойна пярэчыў ён. — Ягоныя бацькі сапраўды працуюць над вельмі сакрэтным праектам. Гэта маштабнае будаўніцтва, там задзейнічаныя тысячы дроідаў і вялізныя бюджэты. Праца ідзе ў вакууме, сувязь кепская, пастаянныя затрымкі з пастаўкамі гіпэрпрасторавых рухавікоў... Вы ж ведаеце нашых пастаўшчыкоў! А Данька — ён проста вельмі назіральны хлопчык. Ён бачыць стрэс бацькоў і трансфармуе яго ў такія мэтафары.
— А Чакушка?! — настаўніца ледзь не перайшла на крык. — Гэта ж... гэта ж жаргонная назва бутэлькі!
Дзед паглядзеў на яе зь лёгкім жалем.
— Аляксандра Піліпаўна, ну якая бутэлька? Чакушка — гэта ж пазыўны. Яна спэцыяліст у кібэрбясьпецы і электронным узломе. Маленькая, непрыкметная, пралазіць у любы порт доступу. Яна — мозг усёй апэрацыі ўратаваньня. А Гена — ну, вы ж ведаеце, Гены ўсе такія: добрыя, але суровыя, калі справа тычыцца імпэратрыцы Шапакляк. Іх пра што заўгодна папросіш, дык яны косьцьмі лягуць, пакуль ня зробяць.
— Так-так, — мімаходам кіўнула яна, — Гену пальцам ня раздавіш...
Настаўніца моўчкі глядзела на яго каля хвіліны. У настаўніцкай стала так ціха, што было чуваць, як у суседнім клясе хтосьці спрабуе няўмела распавесьці верш Васіля Быкава.
— Вы... вы гэта сур’ёзна? — прашаптала яна.
— Абсалютна, — ён нахіліўся наперад. — І я б на вашым месцы паставіў яму «дзесяць» ня толькі за стыль, але і за захаваньне дзяржаўнай таямніцы. Бо пра лазэрныя ўстаноўкі ён не напісаў ніводнага слова, хоць і ведае іхную схему на памяць. Гэта — патрыятызм!
— Баюся, што цяпер мне давядзецца выклікаць у школу вашых бацькоў! — яна ўстала, скрыжаваўшы рукі на грудзях і пагрозліва пагойдваючы «вошывым вульлем».
— Маіх?! — дзед аж папярхнуўся.
— Так, вашых! Альбо міліцыю! Альбо службу апекі!
— Добра-добра, я зразумеў, што вам патрэбныя доказы, — каб канчаткова дабіць настаўніцу, ён выцягнуў сшытак у клетку, які ўвесь быў сьпісаны тымі самымі крэсьлямі Зоркі Сьмерці. — Вось, бачыце? Гэта копія, а арыгінальныя крэсьлі былі скрадзеныя, і акурат зараз ягоныя бацькі спрабуюць даставіць іх на Татуін.
— То бок, гэта яны іх скралі? Добрыя героі, няма чаго сказаць! Дзіця расьце ў сям’і, дзе нават не саромеюцца, а наадварот — хваляцца тайным прысваеньнем чужой маёмасьці!
— Ды ніхто не хваліцца! — дзед аж успыліў. — Яны скралі ў тых, хто скраў раней, але пра іх вам лепш ня ведаць, вы не вынесяце праўды!
— Гэта я не вынесу?! — яна зноў пачала падымацца з-за стала, пагрозліва раскалыхваючы сваёй вежай на галаве, больш падобнай на «Молат вайны» — зброю, якую яшчэ нават не пасьпелі пачаць распрацоўваць спэцыяльна для зьнішчэньня Зорак Сьмерці.
— Ну добра... трам-пам-пам... — ён выбіў пальцамі па стале ўрывак з маршу паўстанцаў, — праўду дык праўду: насамрэч крэсьлі сьпісалі ў Кашчэя дзьве русалкі...
Вы калі-небудзь бачылі выбуховую эмісію лякальнага кантынууму ўнутр сябе? Гэтую, так бы мовіць — імплозію? А дзед бачыў...
Ледзь выйшаўшы са школы, ён пасьпяшаўся павіншаваць Даньку: «Можаш быць спакойны, Піліпаўна цябе больш не патурбуе!»
— Так? А як табе гэта ўдалося? У нас у школе зь ёй ніхто ня мог справіцца.
— Я зь іншай школы! — самадавольна ўсьміхнуўся дзед. — Настаўніцу тваю хуткая дапамога толькі што ў вар’ятню павезла.
— У якую яшчэ вар’ятню?!
— У спэцыяльную. Санаторнага тыпу, толькі для настаўнікаў...
Але ўнук дзеда ня слухаў, а працягваў перажываць: «Дзядуля, што ты нарабіў?! Цяпер замест яе Мэгера будзе... а яна ўвогуле неадэкватная — ведзьма сапраўдная!»
— Пагарачыўся я, выходзіць... і што цяпер рабіць?
— Што-што, ратаваць трэба... тут бяз бабулі не абысьціся, і бяз ейнай зграі ваўкоў... а дзе яна зараз?
— Палюе. Ну альбо нешта сшывае.
— Што?
— Ёй усё роўна, што шыць: сусьветы, кішэні альбо хвасты ваўкам. Абяцала ў суботу прыехаць. Пасьпеем справіцца да зьяўленьня гэтай вашай, як яе — Мар’і Іванаўны?
— Спадзяюся.
---
[ END OF FILE: § 1-5 ]
[ >> PROCEED TO PROTOCOL § 8-13 ]
---
Абмеркаваць гэты фрагмент архіва і запеленгаваць аўтара можна па асабістых каардынатах:
> [ MAINFRAME ] - Поўная версія архіва і працяг хронік знаходзяцца ў Галоўным Ядры. Шлюз адкрыты для ўсіх штурманаў.
---