§ 1. Тэрмік і Клінгонцы
Тэрмік. Цёплы восеньскі дзянёк без аніякага сонца. Тралейбусы за лета так пралупілі асфальт на прыпынку, што праціснулі глыбокую каляіну. Начальства нарэшце скеміла, што аўтобусы з тралейбусамі — ня трамваі, ім рэйкі не патрэбныя, і вырашыла замяніць пакрыцьцё. Стары асфальт зрылі к чорту, а на ягонае месца пачалі ўкладваць новы пласт. Пара бухала з машынаў, што пад’яжджалі адна за адной, пара ўздымалася ад асфальтаўкладніка, а паколькі ветру не было, то ішла яна ўгору роўна ды плаўна. Першым гэтую прыродную зьяву пад назвай «тэрмік» заўважыў Каўк…
Ад апісаньня прыроды дзеда адцягнуў настойлівы грукат у дзьверы. Наагул, у хаце ёсьць і званок, але ўнук Ё-Йо катэгарычна адмаўляецца яго націскаць. Гэта доўгая гісторыя: дурныя дзіцячыя страхі з разраду пачвараў за вакном, прывідаў у шафах, ваўкоў пад ложкам і гэтак далей. Ва ўсе гэтыя забабоны ён даўно ўжо ня верыць, але на званок не цісьне — цяпер ужо з простай хлапчукоўскай упартасьці.
---
[ DATABASE: ПОДЫХСПОДНІ ]
[ FILE: § 1-5 ]
[ PROTOCOLS: EN // BY // RU ] [ CURRENT SECTOR: BY_ACTIVE ]
---
— Прывітаньне, як там справы ў школе?
— Ай, — адмахнуўся ён, — усё як заўсёды. Даканалі ўжо…
Тут трэба заўважыць, што яго пастаянна нехта ці нешта даканоўвае: настаўнікі, дзеці, красоўкі, надвор’е і, вядома ж, дзед са сваімі роспытамі. Гэтым разам высьветлілася, што кепскі настрой у яго празь «беларусіцу», якая ня проста задала ўсім на дом напісаць сачыненьне «Як я правёў лета», але яшчэ і мела нахабства праз тыдзень пра гэта згадаць.
— Дапекла ўжо… — зноў паўтарыў ён, адначасова гойсаючы па кухні ў пошуках бутэрброда і празь плячо зазіраючы дзеду ў кампутар: — Ляцелі дзьве вароны, адна на поўнач, другая рудая, а трэцяя — Каўк… Дзядуля, што гэта за трызьненьне? Так не бывае! Ты што, пачаў казкі пісаць?
Ну вось хто тузануў дзеда за язык ляпнуць, што ён таксама піша сачыненьне?
— Ды ну?! — ягоныя вочы акругліліся, — а пра што?
— Ну, гэта нават не сачыненьне, а справаздача тваім бацькам пра тое, як іхны сын правёў свае вакацыі.
— Ой, дзядуля, а давай напішам маё? То бок — мне? Дакладней — ты напішы, а то мне на плаваньне пара.
Ну вось хто тузануў дзеда за язык пагадзіцца? Зь іншага боку: а што яму заставалася? Ён жа быў перад малым увішны.
— Добра, але спачатку мне патрэбныя зыходныя…
— А што гэта такое?
— Ну, базавыя дадзеныя: праўду мы зьбіраемся пісаць ці не — раз; пра якое канкрэтна лета — два; пра твае прыгоды ці пра тое, як ты разважаў пра дабро і зло, пра сэнс жыцьця, пра…
— Не-не-не, — спыніў ён дзеда і нават на сэкунду перастаў жаваць: — ніякіх сэнсаў, толькі праўда і толькі прыгоды. Пра піратаў ня трэба, спачатку напішы пра тое, як мы трапілі ў палон да клінгонскай імпэратрыцы Шапакляк, потым пра тое, як нам дапамог выбрацца крокадыл Гена са сваёй вернай сяброўкай Чакушкай, потым… зрэшты, пра «потым» не пішы, хопіць з вучылкі і гэтага.
— А пра…
Не даслухаў унук, толькі крыкнуў, грымнуўшы дзьвярыма: «Заўтра прыду праверу!»
Ну а што? Пісаць, дык пісаць! Дзед нецярпліва пацёр рукі і, прадчуваючы нешта смачнае і загадзя аблізваючыся, затрашчаў па клявіятуры.
§ 2. Сачыненьне
«Як я правёў лета»
(Вэрсія для настаўніцы белліту)
Мінулае лета было найбольш незвычайным у маім жыцьці. Пакуль усе астатнія дзеці елі бабуліны бліны ці загаралі на лецішчах, мой лёс зрабіў круты віраж. Усё пачалося з таго, што пасярод ліпеня на наш падворак прызямліўся міжгаляктычны крэйсэр, і я патрапіў у палон да клінгонскай імпэратрыцы Шапакляк.
Мушу сказаць, што жыцьцё ў палоне — рэч непрыемная. Імпэратрыца, апранутая ў чорную карункавую мантыю з высокім каўняром, пастаянна патрабавала, каб я выціраў пыл зь яе лязэрных гарматаў і карміў яе баявога пацука Ларыску квантавымі сухарамі. Сэнсу ў гэтым было мала, але прыгодаў — хоць адбаўляй! У палоне я зразумеў адно: калі ў цябе няма міжзоркавага рухавіка, уцячы вельмі складана.
Але мне пашанцавала. Калі Шапакляк рыхтавала захаваньне суседняй галяктыкі, на дапамогу прыйшлі сапраўдныя героі. Маю камэру ўзламаў крокадыл Гена — стары касьмічны воўк у малінавым бэрэце. Зь ім была ягоная верная спадарожніца і спэцыялістка па дробных дывэрсіях — Чакушка. Яна была такая маленькая, што лёгка пралезла праз вэнтыляцыю і адключыла сілавое поле маёй турмы.
Мы ўцякалі праз церні да зорак. Гена граў на гармоніку марш паўстанцаў, а Чакушка замятала сьляды, раскідваючы па караблі апэльсінавыя лупіны, на якіх падсьлізнуліся ўсе клінгонскія гвардзейцы. Гэта была абсалютная праўда і чысты драйв, бяз лішніх разважаньняў пра сэнс жыцьця.
Менавіта так я правёў свае вакацыі. І калі нехта скажа, што так ня бывае, — значыць, ягонае лета было проста вельмі сумным.
§ 3. Вусьціш: Амністыя, якая мроіцца
— Не, дзядулю, не! За сачыненьне дзякуй, вядома, вучылка аж прысядзе, але пачатак трэба перапісаць. Мне ўсё незразумела: і пра асфальт, і пра рудую варону, і пра... а чаму ты мяне Ё-Йо называеш? Ты ўсім прыдумляеш мянушкі — нават паштарку абазваў пыласосам...
— Не-не-не, я пыласос абазваў Галяй, а не паш...
Ён не даў дагаварыць: «А калі я пачну прыдумляць? Нешта сьмешнае і крыўднае?»
— Па-першае, можа, чалавек для таго і нараджаецца, каб раздаваць усім мянушкі, а па-другое, у мяне ўжо ёсьць — ты сьмяшнейшай не прыдумаеш.
— Ды ну?! — Ягоныя вочы акругліліся, — а якая?
— Ня скажу.
— Дзядулю!
— Ня скажу!
— Дзядулю! Ладна-ладна, тады я сам прыдумаю...
— Ptyś.
— Ого... а чаму? І хто? І за што цябе так?
— Даўняя гісторыя, неяк дам табе пачытаць.
Але ўнук ня стаў даслухоўваць і, вярнуўшыся да папярэдняй тэмы, затараторыў далей: — Ты пішаш так, нібыта мне сем гадоў, а мне ўжо хутка адзінаццаць! — ён патрос разьвертымі пяцярнямі ў дзеда перад носам.
— І?
— Я ўжо дарослы і не баюся аніякіх... — ён падскочыў да стала і пачаў перакідваць аркушы паперы зь месца на месца, спрабуючы знайсьці патрэбны, — а, вось: «прывіды ў шафах, ваўкі пад ложкам і гэтак далей...»
— І?
— Пачвараў я таксама ўжо не баюся! Не патрэбныя мне твае сюсюканьні! — Ён засьмяяўся і нечакана дадаў: — Птысюканьні!
Напусьціўшы на твар пакрыўджаны выгляд, дзед узяў той самы аркуш і флямастэрам выкрасьліў непатрэбнае: «Добра, я перапішу».
— Не, дзядулю, ты не сярдзіся, я пра іншае: давай пісаць не казку, а дарослы... — ён замахаў рукамі, згадваючы забытае слова.
— Твор? — дзед спрабаваў падшукаць нешта іншае да слова «дарослы».
Ён хацеў быў працягваць махаць... карацей, ён здаўся, кіўнуўшы галавой: «Так, твор. Драматычны».
— Ох ты, — падумаў дзед пра сябе, а яму сказаў: — Добра, садзіся за клявіятуру, я буду дыктаваць...
— Дзядуля! — ён чакана ўскіпеў, як вогнішча сіняй ноччу, — у мяне трэніроўка! Ды і набіраю я марудна...
— Ладна, ідзі на сваю трэніроўку... — дзед вырашыў не дражніць яго і не казаць, што ён не набіраць тэкст баіцца, а таго, што ў слове з трох літараў можа зрабіць чатыры памылкі.
Унук уцёк, а дзед, як звычайна, нецярпліва пацёр рукі (рытуал) і, прадчуваючы ягоную рэакцыю і загадзя сьмяючыся, застукаў па клявіятуры:
...Асфальт пад нагамі быў не проста дарогай — гэта была чорная застылая рака, што бязлітасна зьлізвала сьляды кожнага, хто наважыўся выйсьці ў горад пасьля сутоньня. Сьвятло ліхтароў не разганяла цемру, яно толькі падкрэсьлівала яе глыбіню, малюючы на сьценах дамоў вусьцішныя цені, падобныя на рукі, што цягнуцца да твайго каўняра.
На старым іржавым плоце сядзела рудая варона. Яна не каркала — яна глядзела сваім вокам-пацеркай проста ў маю макітру, нібы ведала ўсе тыя чатыры памылкі, якія я зраблю ў слове з трох літараў. Гэта быў не проста птах, гэта быў знак: мінулае больш не зьбіраецца маўчаць.
Гэта ўжо не гісторыя пра прывідаў у шафах. Прывіды даўно пераапрануліся ў сінія фуражкі і цяпер стаяць на вышках, сочачы за тым, як мы спрабуем прарвацца праз багну напрасткі. Калі табе амаль адзінаццаць, ты пачынаеш разумець: самыя страшныя пачвары не хаваюцца пад ложкам. Яны пульсуюць ліхаманкавым цяплом унутры кніг з пустымі старонкамі, чакаючы, пакуль ты возьмеш у рукі пэргамэнт і разарвеш сухажылы прасторы.
Цягнік ужо заіржаў недзе ў тумане. Ай-ёй-ячыкі-чыкі… — стукала ў скронях. Рытм, які не абяцаў выратаваньня. Толькі чарговы пшык у пустэчу, дзе сьвітанак заўсёды мроіцца, але ніколі не надыходзіць.
У гэтых лябірынтах душы сьвітанак — не астранамічная падзея, а вечная недасяжная амністыя. Ён заўсёды мроіцца недзе за паваротам, дражніць абяцаньнем сьвятла, але ніколі не надыходзіць, баючыся спалохаць утульную, задушную цемру, у якой так зручна песьціць свае раны...
Дзед спыніўся і перачытаў тэкст: «М-да, цяжкавата... А ці не перашчыраваў я з саспэнсам? Нейкі зусім не дзіцячы «драматычны твор» атрымліваецца. Што скажа Ё-Йо, калі прачытае гэты абзац? Ці не захоча ён пасьля такой «вусьцішы» вярнуцца да казак пра ваўкоў пад ложкам — яны прынамсі больш зразумелыя? Заўтра — усё даведаюся заўтра».
§ 4. Драматычны тэрмік
За вакном дзедава места павольна млела ўва ўласным соку, шчодра закрашаным сьвежым гудронам. Асфальтакладнікі — гэтыя няўклюдныя сталёвыя левіяфаны — зьдзіралі скуру з вуліцаў, агаляючы іхнае запыленае, векавое нутро. Ад чорнага месіва шчыльнымі слупамі ўздымалася пара. «Тэрмікі». Нябачныя ліфты для тых, хто разумеецца ў плынях.
Але тут, у дзеда на пятнаццатым паверсе, паветра было іншага насту: яно пахла азонам, выцертай скурай атлетычных пасаў і тым адмысловым холадам, што ідзе ад людзей, чыя воля выявілася мацнейшай за іхныя ўласныя косьці.
Ягоны маратон у нікуды.
Дзед завяршаў свой штодзённы забег. Гумавае палатно дарожкі манатонна шуршала пад нагамі, паглынаючы кілямэтры. Яны не набліжалі яго да гарызонту, не. Яны проста дапамагалі трымацца на прыстойнай адлегласьці ад немінучага распаду.
Ягонае цела — спляценьне сухажыльляў і вузлаватых цягліцаў, падобных да каранёў старога дуба — працавала як гадзіньнік, заведзены яшчэ ў мінулым стагодзьдзі. Ён не проста бег. Ён убіваў рытм у рэальнасьць, каб яна, ня дай бог, не папаўзла па швах проста цяпер.
Калі ён націснуў «стоп», цішыня ў пакоі не проста наступіла — яна рухнула, як падпілаваная хвоя. Дзед сышоў на падлогу, нават ня зьбіўшы дыханьня. Толькі кроплі поту, цяжкія і бліскучыя, нібы ртуць, перакачваліся па ягоных плячах.
І тут у дзьверы пастукалі. Рваны, нецярплівы рытм. Ё-Йо.
Унук прыцягнуў з сабой пах сырых школьных калідораў і тую асаблівую аўру падлеткавай тугі, ад якой звычайна гаснуць сьвечкі і кісьне малако. Ён стаяў на парозе, гарбацячыся пад цяжарам заплечніка і свайго вечнага «даканалі ўсе».
Дзед: — Зноў званок ігнаруеш? — ён накінуў ручнік на плечы, і ягоны голас прагучаў як хруст сьнегу пад ботам. — Упартасьць — гэта добра, Ё-Йо, калі яна скіраваная супраць гравітацыі. А калі супраць дзьвярной тэхнікі — гэта ўжо дыягназ.
— Дзядулю, не пачынай... — буркнуў Данька, стараючыся не глядзець у кут на ягоную пачарнелую ад поту штангу. У іхным інтэр’еры яна заўсёды выглядала як алтар нейкаму суроваму богу фізыкі.
Дзед прыжмурыўся. У ягоных вачах, празрыстых, як лёд на палонцы тарфянога балота, напэўна, мільганула іранічная іскра.
— Выгляд у цябе, хлопча, як у парапляна пасьля ротара — увесь скамечаны, і ціску ўнутры нуль. Марш у душ. Ледзяная вада — найлепшая адмычка для заржавелых нэрвовых канчаткаў. Пяць хвілінаў пад «нульцом», і сьвет перастане здавацца кардонным.
Данька скрывіўся так, нібы ў яго разам забалелі ўсе зубы. Ён ведаў: для дзеда халодная вада — гэта не проста загартоўка. Гэта спосаб «змыць склейкі» і вярнуць чалавеку ягоны сапраўдны контур. Але Даньку было не да контураў.
— Я не хачу нічога распраўляць! — агрызнуўся ён, шпурляючы заплечнік на падлогу. Той грымнуў так, нібы ў ім ляжалі камяні-лысакі, а не падручнікі. — Я хачу, каб мяне пакінулі ў спакоі!
Дзед прамаўчаў і падышоў да вакна. Там, за шклом, пара ад асфальту закрывалася ў дзіўныя сьпіралі. Яны нагадвалі сілуэты істотаў, якіх у нармальным Менску быць не павінна. Меская каляіна вібравала, рэзануючы з чымсьці цёмным і глыбокім. Сьвет мігцеў, і ягоны бег на месцы здаваўся адзіным спосабам застацца ў сядле.
— Спакой — гэта прывілея небажыхароў і гіраў у спортзале, — прамовіў дзед, не азіраючыся. — А мы з табой пакуль у патоку, у тэрміку. Нават калі гэты паток пахне паленым бітумам і несправядлівасьцю.
Дзед азінуўся. Ягонае аблічча на імгненьне страціла маску іранічнага старога, стаўшы сур’ёзным, як калодзеж.
— Добра, Ё-Йо. Садзіся. Падобна, прыйшоў час пагаварыць не пра твае двойкі, а пра тое, чаму гэты горад раптам вырашыў зьмяніць скуру...
— Якую скуру?! — Данька драматычна ўзмахнуў рукамі і вываліў на стол дзённік, сьпісаны ядавіта-чырвонымі клічнікамі. — Што рабіць цяпер?!
Дзед паглядзеў на гэтае «крывавае месіва» ў ягоным сшытку і кіўнуў на дзьверы: — Ісьці на кухню...
§ 5. Заўвага ў дзёньніку
Паважаныя бацькі!
Сёньня прачытала сачыненьне вашага сына «Як я правёў лета». Мушу прызнаць, што ягонае творчае ўяўленьне ня мае аніякіх межаў (нават міжзоркавых)!
Аднак хачу нагадаць, што мэта гэтай працы — апісаньне рэальных падзеяў, а не стварэньне фанфікаў паводле касьмічнай фантастыкі і савецкіх мультфільмаў! Яшчэ больш мяне непакоіць роля крокадыла Гены ў вызваленьні вашага сына з клінгонскага палону?!! Спадзяюся, гэта былі толькі фантазіі, а не наступствы занадта актыўнага адпачынку пад сонцам.
Адзнака: За літаратурны склад — 10 (дзесяць), за адпаведнасьць рэчаіснасьці — 1 (адзін).
Просьба завітаць у школу дзеля размовы пра «Чакушку» (што гэта за пэрсанаж і чаму яна дапамагае дзіцяці?!)
З павагай, Аляксандра Піліпаўна
---
[ END OF FILE: § 1-5 ]
[ >> PROCEED TO PROTOCOL § 6-7 ]
---
Абмеркаваць гэты фрагмент архіва і запеленгаваць аўтара можна па асабістых каардынатах:
> [ MAINFRAME ] - Поўная версія архіва і працяг хронік знаходзяцца ў Галоўным Ядры. Шлюз адкрыты для ўсіх штурманаў.
---